گزارش تفصیلی بیزینس‌مانیتور از 13 ضعف و قوت تجارت در ایران
ساعت ۱:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/٧/۱٤ : توسط : حسینی

خبرگزاری فارس: بیزینس مانتیور در گزارشی تفصیلی به تشریح 13 نقطه قوت، ضعف، فرصت و تهدید فضای تجاری ایران در حوزه‌های قانون کار، سرمایه‌گذاری خارجی، خصوصی‌سازی، بروکراسی اداری، قوانین حمایتی، مالیاتها، قراردادهای بیع متقابل و مالکیت معنوی پرداخته است.


به گزارش گروه اقتصاد بین الملل خبرگزاری فارس، بیزینس مانیتور در گزارش بررسی فضای تجاری ایران در سه ماهه چهارم 2009 به بررسی فضای تجاری ایران و نقاط قوت و ضعف آن پرداخت و افزود: اصلاح قانون حمایت و ارتقای سرمایه گذاری خارجی، مهارتها و خلاقیتهای نیروی کار، حذف معافیتهای مالیاتی شرکتهای دولتی، بازار پرسود تلفن همراه، تضمین سرمایه های خارجی در ایران از طرف دولت و ارتقای مالکیت معنوی در ایران به عنوان نقاط قوت و فرصت فضای تجاری ایران مطرح هستند و تشنگی پارس جنوبی نسبت به پول، سردرگمی سرمایه‌گذاران خارجی از پیچیدگی قوانین در ایران، گسترش بروکراسی اداری، روند کند خصوصی سازی، عدم جذابیت قراردادهای بیع متقابل برای خارجیها، عدم نظارت بانک مرکزی بر صندوق های قرض الحسنه و لاینحل ماندن قانون کار نقاط ضعف و تهدید برای فضای تجاری ایران به شمار می روند.
بیزینس مانیتور در ادامه این گزارش به بررسی نقاط قوت فضای تجاری ایران پرداخت و نوشت ، قانون حمایت و ارتقای سرمایه گذاری خارجی موجب حمایت نسبی از سرمایه گذاریهای خارجی شده و بر اساس این قانون سرمایه گذاران خارجی می توانند بخش نسبتا خوبی از سود حاصل را از ایران منتقل کنند. همچنین مهارتها و خلاقیتهای نیروی کار در ایران انگیزه مناسبی برای سرمایه گذاران خارجی به شمار می رود.
این گزارش در نقاط ضعف فضای تجاری ایران تصریح کرد: علی رغم پیشرفتهای اخیر ، روند خصوصی سازی به شدت کند و آرام است . شرکتهای خارجی نمی توانند مالکیت منابع نفت و گاز ایران را در اختیار بگیرند . قراردادهای بیع متقابل انگیزه لازم را برای سرمایه گذاری شرکتهای خارجی فراهم نمی کند و این مساله موجب محدودیت سرمایه گذاری خارجی خواهد شد .
بیزینس مانیتور در ادامه این گزارش به بیان فرصتها پرداخت و افزود: بر اساس برنامه چهارم توسعه دولت معافیتهای مالیاتی برای شرکتهای شبه دولتی را به طور کامل حذف خواهد کرد . دولت نخستین پروژه سواپ نفت با روسیه ، قزاقستان و ترکمنستان را افتتاح خواهد کرد . این خط لوله رقیب جدی خط لوله باکو جیهان خواهد بود که به شدت مورد حمایت آمریکا است.
این گزارش همچنین در بیان تهدیدات فضای تجاری ایران نوشت: تحریم ها تهدیدی برای مشارکت و سرمایه گذاری شرکتهای خارجی در پروژه های نفت و گاز است و عدم نظارت بانک مرکزی بر صندوق های قرض الحسنه به شدت نگران کننده است به طوری که عدم رعایت ضوابط مالی و پولی در اعطای وام موجب ورشکستگی برخی از این صندوق ها شده است.


*قانون کار همچنان لاینحل باقی مانده است

گرچه دولت برای ارتقای فضای تجاری اقداماتی انجام داده که این اقدامات بیشتر در جهت زیر ساختهای فیزیکی، نظام مالیاتی و سیاست سرمایه گذاری خارجی بوده ، ولی هنوز چالشهای زیادی وجود دارد. از جمله اینکه قانون کار همچنان لاینحل باقی مانده است.


*پارس جنوبی تشنه پول

طی ماههای ژوئن تا جولای اظهارات زیاد و متفاوتی از سوی مقامهای نفتی ایران در خصوص شیوه تامین مالی پروژه های بزرگ انرژی عنوان شده است ، این در حالی است که پروژه پارس جنوبی هنوز به سرمایه گذاری های زیادی نیاز دارد . دولت قصد دارد طی سه سال آینده به منظور تامین مالی پروژه های پارس جنوبی بیش از 12.3 میلیارد دلار اوراق قرضه خارجی منتشر کند .
غلامحسین نوذری وزیر نفت پیشین ایران طی ماه ژوئن گفته بود، 2 میلیارد دلار از منابع حساب ذخیره ارزی برای توسعه پارس جنوبی برداشت خواهد شد . بر اساس برخی گزارشها دولت هم اکنون 3 درصد از درآمد ماهانه نفتی خود را برای این پروژه اختصاص داده است .


* 106 میلیون مشترک موبایل در ایران تا سال 2012

در ماه می، سومین اپراتور تلفن همراه ایران که ابتدا به شرکت اتصالات امارات واگذار شده بود به شرکت زین کویت منتقل شد . دولت ایران عدم پایبندی اتصالات به تعهدات خود را علت اصلی لغو قرارداد واگذاری اپراتور سوم تلفن همراه به این شرکت اعلام کرد . پس از آن طی ماه جولای نیز قرارداد با زین کویت لغو شد . به درستی معلوم نیست علت اصلی لغو قرارداد با زین کویت چه بوده است . علی رغم بازار بسیار جذاب ایران برای شرکتهای مخابراتی ، کمتر شرکت خارجی حاضر به سرمایه گذاری در این بازار شده است . بر اساس آمارهای بیزینس مونیتور تا پایان سال 2008 بیش از 45.9 میلیون مشترک تلفن همراه در ایران وجود داشته که این رقم تا سال 2012 به بیش از 106 میلیون مشترک خواهد رسید.


*فرصت طلبی چینی ها در غیاب شرکتهای غربی

عدم تمایل شرکتهای غربی برای سرمایه گذاری در پروژه های نفت و گاز ایران فرصت خوب و مناسبی را برای شرکتهای چینی فراهم کرده و این شرکتها توانسته اند از عدم حضور شرکتهای غربی در پروژه های انرژی ایران نهایت استفاده را ببرند . دولت ایران طی ماه ژوئن قراردادی را با شرکت سی ان پی سی چین امضا کرد و این شرکت را جایگزین توتال فرانسه برای توسعه فاز 11 پارس جنوبی نموده است . مقامهای ایران اعلام کردند ، توتال می تواند به حضور خود در پروژه پارس جنوبی با همکاری سی ان پی سی چین ادامه دهد .


*سردرگمی سرمایه‌گذاران خارجی از پیچیدگی قوانین در ایران

سیستم حقوقی ایران بسیار پیچیده است . این سیستم بنیانهای تاریخی سیستم حقوقی غرب را دارا است و دادگاههای مستقل و جداگانه ای برای جرائم مختلف دارد . علاوه بر این دادگاههای ویژه انقلاب ، روحانیت و دیوان عدالت اداری نیز در سیستم حقوقی ایران وجود دارد . سیستم حقوقی ایران به طور کامل بر مبنای قوانین و دستورات اسلامی پایه ریزی شده است . کلیه قضات و اکثر کارمندان سیستم حقوقی ایران در رشته حقوق اسلامی تحصیل کرده اند . دادگاه ویژه روحانیت به طور کلی مستقل از سایر دادگاهها است. دادگاه انقلاب نیز به طور ویژه به جرائم ضد امنیت ملی ، قاچاق مواد مخدر و فعالیتهای بر ضد نظام اسلامی رسیدگی می کند . دستگاه قضایی ایران از ناکافی بودن ساختارهای اساسی رنج می برد که این مساله موجب اطاله دادرسی ها و انباشته شدن حجم زیادی از پرونده ها شده است . پیچیدگی قوانین حقوقی و قضایی به خصوص در بخش فعالیتهای اقتصادی و تجاری، شرکتها و سرمایه گذاران خارجی را سر در گم کرده است.


*دولت ایران سرمایه وارد شده افراد و شرکتهای خارجی را تضمین می‌کند

حق و حقوق افراد خارجی در زمینه اجاره مسکن ، آپارتمان و دفتر کار مانند افراد تبعه ایران است . به عنوان مثال در زمینه سرمایه گذاری خارجی ، دولت ایران کل سرمایه وارد شده افراد و شرکتهای خارجی را تضمین می کند . گرچه در واقع خارجی ها دارای حقوق مساوی با ایرانی ها نیستند . اکثر شرکتهای خارجی تجربیات تلخی در زمان وقوع اختلاف تجاری با شرکای ایرانی دارند.


*در برنامه چهارم گام هایی برای ارتقای سطح مالکیت معنوی در ایران برداشته شد

ایران قوانین خاص تجاری خود را داراست . البته این کشور عضو کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی است که از حقوق غیر ایرانی ها در زمینه مالکیت معنوی حمایت می کند . ایران طی سال 2002 به کنوانسیون بین المللی سازمان مالکیت معنوی پیوسته است . البته ایران هنوز به عضویت کنوانسیون برن برای حمایت از حقوق تحقیقات علمی نپیوسته است . تا زمانی که ایران به عنوان عضو ناظر در سازمان تجارت جهانی مطرح است این کشور شامل معاهدات و قوانین بین المللی در خصوص مالکیت معنوی نخواهد بود . البته تلاشهایی برای مدرنیزه کردن سیستم حقوق مالکیت معنوی در ایران انجام شده است . در برنامه چهارم توسعه گام هایی برای ارتقای سطح مالکیت معنوی در ایران برداشته شده است.


*بیع متقابل برای خارجیها جذابیت ندارد

جمهوری اسلامی ایران در راستای فضای سرمایه گذاری با چالشهای مهمی روبرو است . البته رییس جمهور ایران همچنان به برنامه پنجساله متعهد است که از اصلاحات ساختاری در اقتصاد حمایت می کند. گرچه صنعت نفت و گاز ایران از جذابیت زیادی برای شرکتهای خارجی برخوردار است ولی قراردادهای بیع متقابل به گونه ای نیست که شرکتهای خارجی برای سرمایه گذاری در ایران ترغیب شوند . کاظم وزیری هامانه وزیر نفت پیشین ایران ادامه چنین سیاستهایی را به ضرر صنعت نفت و گاز ایران می دانست . وی معتقد بود صنعت نفت و گاز ایران هر سال به 20 میلیارد دلار سرمایه گذاری نیاز دارد . گسترش بروکراسی اداری نیز چالش بزرگی برای دستیابی سرمایه گذاران به بازار سنتی ایران است . بازاریها در ایران قدرت بسیار زیادی دارند . بر اساس آمارهای بیزینس مونیتور ایران طی سال 2006 حدود 0.32 میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم خارجی جذب کرده است که این رقم معادل سرانه 4.5 دلاری برای هر ایرانی است . این رقم طی سال 2007 به 0.75 میلیارد دلار رسید که این معادل سرانه 10.6 دلاری برای هر ایرانی بوده است.